ผ้าไตรจีวร คือ ผ้าที่พระสงฆ์ใช้นุ่งห่มเป็นเครื่องแต่งกาย ซึ่งนับว่าเป็นปัจจัยที่สำคัญอย่างยิ่งสำหรับพระสงฆ์ ชาวพุทธหลายคนมักจะทำบุญด้วยการถวายผ้าไตร แต่ก็ยังมีหลายคนที่อาจจะไม่รู้ว่า ชุดผ้าไตรจีวร มีอะไรบ้าง บางครั้งในการทำบุญก็อาจจะทำให้ตกหล่นบางชิ้นไป ซึ่งก็ถือว่าไม่ครบถ้วน เพราะความเชื่อสำหรับการทำบุญด้วยการถวายผ้าไตรนั้น เชื่อกันว่าส่งผลบุญมหาศาลให้ชีวิตมีแต่ความอุดมสมบูรณ์ ผิวพรรณผ่องใส่ ร่างกายไม่หนาวเหน็บเพราะขาดแคลนเครื่องนุ่งห่ม ดังนั้นเมื่อเราคิดจะทำบุญด้วยการถวายผ้าไตรจีวรแล้วนั้น การเลือกผ้าที่ดี เลือกอย่างถูกต้อง ก็อาจจะช่วยให้เราได้รับอานิสงส์เหล่านั้นอย่างเต็มที่นั่นเอง
ชุดผ้าไตรจีวร เครื่องนุ่งห่มของพระสงฆ์
สำหรับผ้าไตรจีวรนั้น ความสำคัญไม่ได้มีเพียงแค่การเป็นเครื่องนุ่งห่มของพระภิกษุสงฆ์เพียงอย่างเดียว แต่ยังเป็นสัญลักษณ์แห่งความเรียบง่าย การปล่อยวาง ซึ่งผ้าไตรจีวรนี้มีประวัติความเป็นมายาวนานตั้งแต่สมัยพุทธกาล และยังคงสืบทอดเป็นธรรมเนียมปฏิบัติมาจนถึงทุกวันนี้ ผ้าไตรจีวรประกอบไปด้วยผ้า 3 ผืนที่มีความสำคัญ ได้แก่ สบง (ผ้านุ่ง) จีวร (ผ้าห่ม) และสังฆาฏิ (ผ้าพาดบ่า) ซึ่งชุดผ้าไตรจีวรนี้นอกจากจะเป็นสัญลักษณ์ของความเรียบง่าย ปล่อยวางจากความฟุ้งเฟ้อ ยังช่วยปกป้องร่างกายของพระภิกษุสงฆ์จากความหนาวเย็นและพวกสัตว์จำพวกแมลงทั้งหลายอีกด้วย อาจจะกล่าวได้ว่าผ้าตรจีวรถูกออกแบบมาโดยแฝงคติธรรมลงไปอย่างแนบเนียน ในขณะเดียวกันยังใช้งานได้เป็นอย่างดีอีกด้วย
ความแตกต่างของผ้าไตรครอง ผ้าไตรอาศัย แต่ละชิ้นเรียกว่าอะไร
พุทธศาสนิกชนหลายท่านอาจจะไม่ทราบว่าเครื่องนุ่งห่มของพระสงฆ์นั้น ไม่ได้มีเพียงแค่ 3 ชิ้นที่ได้กล่าวไปในหัวข้อที่แล้ว สำหรับชุดผ้าไตรนี้ยังมีผ้าชนิดอื่นอีก ซึ่งแบ่งเป็น ผ้าไตรครอง และ ผ้าไตรอาศัย และทั้ง 2 ประเภทนี้ พระสงฆ์จะใช้นุ่งห่มในโอกาสและวาระที่แตกต่างกันออกไป ในหัวข้อนี้จะจำแนกความต่างและชื่อเรียกของแต่ละชิ้นให้เข้าใจมากยิ่งขึ้น
ผ้าไตรครอง หรือ ชุดผ้าไตร 7 ชิ้น มีอะไรบ้าง
ผ้าไตรครอง ผ้าไตร 7 ชิ้น ผ้าไตรเต็ม หรือผ้าไตรเอก คือชุดผ้ากาสวพักตร์ที่พระภิกษุจะนุ่งห่มเมื่อมีพิธีการหรือสังฆกรรมสำคัญ ซึ่งประกอบไปด้วยผ้าทั้งหมด 7 ชิ้น อันเรียกได้ว่าครบถ้วนตามพระธรรมวินัย และสำหรับชุดผ้าไตร 7 ชิ้นนั้น จะประกอบไปด้วย
- จีวร (อุตราสงค์) ผ้าห่มสำหรับห่มคลุมร่างกาย
- สบง (อันตรวาสก) ผ้านุ่งสำหรับปกปิดร่างกายช่วงล่าง
- สังฆาฏิ ผ้าพาดบ่าหรือผ้าซ้อนทับจีวรอีกชั้น
- อังสะ เสื้อตัวในที่ไว้ใช้สวมเบี่ยงบ่า
- ผ้ารัดอก ผ้าสำหรับไว้ใช้รัดรอบเอวหรืออก
- รัดประคด สายรัดหรือเข็มขัดสำหรับคาดทับสบง
- ผ้ากราบ ผ้าที่ใช้สำหรับรับประเคนหรือกราบพระ
ส่วนประกอบของผ้าไตรอาศัย
ผ้าไตรอาศัย ผ้าไตรแบ่ง ผ้าไตรสำรอง หรือผ้าผลัด ความแตกต่างจากผ้าไตรครอง ก็คือ จะไม่มีผ้าผืนใหญ่และเครื่องประกอบบางอย่าง โดยทั่วไปแล้ว ผ้าไตรอาศัยจะประกอบไปด้วยเครื่องนุ่งหุ่ม 3 ชิ้นหลัก ๆ ซึ่งได้แก่ จีวร สบง และอังสะ โดยจุดประสงค์เพื่อให้พระภิกษุสงฆ์สามารถใช้ผลัดเปลี่ยนกับผ้าไตรชุดหลักในเวลาที่ต้องทำความสะอาดเครื่องนุ่งห่มนั่นเอง ซึ่งผ้าไตรอาศัยนี้ไม่ใช้ชุดสำหรับการทำสังฆกรรมหรือสำหรับพิธีสำคัญที่เป็นทางการ
เลือกชุดผ้าไตรจีวรอย่างไรให้ถูกต้องตามการใช้งานจริง
สำหรับการเลือกซื้อเพื่อนำไปถวาย นอกจากจะต้องทราบว่าชุดผ้าไตรจีวรมีอะไรบ้าง การเลือกให้ถูกต้องและเหมาะสำหรับการใช้งานจริงก็เป็นส่วนสำคัญ สิ่งที่จำเป็นต้องคำนึงถึงอยู่ตลอดเวลา คือเรื่องของเนื้อผ้าและเฉดสีที่ถูกต้อง เพราะบางวัดนั้นก็จะมีสีของเครื่องนุ่งห่มที่ต่างกันออกไป แม้จะยังอยู่ในโนสีเดียวกัน แต่บางครั้งอาจจะต่างกันที่เฉดสี แล้วแต่วัตรปฏิบัติของวัดนั้น ๆ หรือโดยเฉพาะเนื้อผ้าที่จะนำไปถวาย หากเป็นผ้าที่หนามากเกินไป ในประเทศของเราที่เป็นเมืองร้อน การที่พระภิกษุสงฆ์ต้องห่มผ้าไตรที่หนาเกินพอดี อาจทำให้ไม่สบายตัวได้
ผ้ามัสลิน และ ผ้าซัลฟอไรซ์ แตกต่างกันอย่างไร
ผ้ามัสลิน
- ผ้าฝ้ายเนื้อละเอียดเกรดดีที่ทอแบบเรียบ มีความทนทาน น้ำหนักเบาและระบายอากาศได้อย่างดีเยี่ยม ซับเหงื่อและแห้งเร็ว จึงเป็นผ้าที่นิยมนำมาตัดเย็บเป็นผ้าไตรกันมากที่สุด เพราะตอบโจทย์การใช้งานระยะยาว
ผ้าซัลฟอไรซ์
- ผ้าฝ้าย 100% ที่ผ่านกระบวนการแปรสภาพผ้าด้วยความร้อนและแรงอัด เป็นผ้าที่เมื่อผ่านการซักจะหดตัวน้อยมาก มีความทนทาน สามารถใช้งานระยะยาวได้ แต่ในเรื่องของการระบายอากาศอาจจะไม่ได้ดีเท่ากับผ้ามัสลิน จึงมักถูกเลือกใช้ทำผ้าไตรจีวรในพื้นที่ที่มีอากาศเย็น
เฉดสีของผ้าไตรแตกต่างกันไปตามแต่ละนิกาย
อีกข้อสำคัญสำหรับการถวายผ้าไตรจีวร ก็คือเรื่องของเฉดสีของแต่ละนิกาย หลายท่านอาจจะไม่ทราบว่าเฉดสีที่ต่างกันออกไปนั้น บ่งบอกได้ว่าพระภิกษุรูปนี้เป็นพระนิกายไหน
- สีส้มทอง หรือ สีเหลืองทอง เป็นที่เฉดสีของผ้าไตรที่เราสามารถพบเห็นได้ทั่วไปตามเขตเมือง เป็นสีของวัดฝั่งมหานิกาย
- สีกรัก หรือ สีน้ำตาลเข้ม (แก่นขนุน) สำหรับวัดป่า หรือ ธรรมยุต เป็นสีที่มีต้นแบบมาจากสีธรรมชาติในสมัยพุทธกาล สีที่เข้มนั้นช่วยทำให้เครื่องนุ่งห่มไม่เปื้อนเปรอะง่ายเมื่อต้องเข้าไปปฏิบัติธรรมในป่าหรือที่ห่างไกล
สำหรับสองสีนี้ เป็นเฉดสีที่สามารถพบเจอได้ทั่วไป เป็นเฉดสีหลัก ๆ ของผ้าไตรจีวร หากอยากรู้ว่ายังมีเฉดสีไหนอีกบ้าง สามารถอ่านเพิ่มเติมได้เลย
สรุป
ความตั้งใจที่จะทำบุญถวายผ้าไตรนั้นเป็นความตั้งใจที่ดีและเป็นบุญกุศล ซึ่งการเลือกอย่างถูกต้องและเหมาะสมกับการใช้งานของพระภิกษุจะยิ่งทำให้บุญกุศลนั้นทวีคูณมากยิ่งขึ้น เพราะพระสงฆ์นั้นสามารถใช้งานได้จริงจากสิ่งที่พุทธศาสนิกชนนำไปถวาย ผ้าไตรจีวรที่ดีนั้นไม่ได้ตัดสินกันเฉพาะที่ราคาค่าผ้าและค่าตัดเย็บ แต่ต้องดูที่ความตั้งใจจริงและการเลือกไปอย่างใส่ใจ
